Vanwege zoveel ander ophefmakend nieuws is het wellicht aan uw gewaardeerde aandacht ontsnapt, maar enkele dagen geleden werd de tweejaarlijkse GPBA uitgereikt: de Grote Prijs voor de Bevordering van het Autoverkeer. Dat klinkt nogal omslachtig, en dus hoor je die prijs ook wel ’s omschrijven als “de fijnstof-prijs” of kortweg “de B&B-prijs” ofte “Blik & Beton-prijs”.

Oppermachtige lobby

Alleen horen de initiatiefnemers dat niet graag, omdat ze menen dat hun prijs daarmee in een ietwat kwalijk daglicht wordt gesteld. Die initiatiefnemers, het zal u niet verbazen, zijn autobouwers, -verdelers, en -herstellers allerhande, samen met de aannemers van wegenwerken, alias de betonboeren.

Dat is een oppermachtige lobby, en dus is de tweejaarlijkse prijs ook zeer gegeerd en soms fel omstreden. Daar staat tegenover dat sommige laureaten liever niet àl te veel ruchtbaarheid geven aan hun bekroning als waterdragers voor de blik-en-betonsector. Zo zullen bijvoorbeeld slechts weinigen zich herinneren dat enkele jaren geleden de Vlaamse Regering werd bekroond om haar inzet ten voordele van de Lange Wapper; u herinnert zich misschien wél dat het daarbij ging om een volstrekt krankjorum project, fanatiek bepleit door een provinciegouverneur die zich nu eenmaal graag tooit met bouwvakkers-symbolen.

NMBS

Ook dit jaar was de selectie geen eenvoudige klus. De spanning liep zelfs zo hoog op dat de jury er tenslotte slechts uitgeraakte door de prijs ex aequo toe te kennen aan twee heftig rivaliserende kandidaten: de NMBS-top, en de NMBS-bonden. De combinatie mag verrassend zijn, de motivering van de jury was dat evenzeer. Beide laureaten werden uitdrukkelijk geprezen als “uiterst efficiënte vijfde colonne tegen het openbaar vervoer”.

Nemen we eerst de verdiensten van de top onder de loep – met excuus voor de verwarring die het woord ‘verdienste’ wellicht kan oproepen. Neen, het gaat niet om de sommen die de topmensen jaarlijks opstrijken, en uiteraard al helemààl niet om hun verdienste ten bate van het openbaar vervoer. Kom zeg, alsof zij dààrvoor benoemd zouden zijn.

Het gaat bij die prijs wel degelijk om de verdienste inzake bevordering van het autoverkeer. Want: hoe ellendiger het openbaar vervoer, hoe meer mensen alsnog de zekerheid van de file zullen verkiezen boven de onzekerheid van het spoor.

Verwaarloosde infrastructuur

Simpele geesten zijn nu geneigd te denken dat die topmanagers uiteindelijk toch niet onaardig betaald worden om gewoon hun werk te doen: zorgen voor stipt, veilig (en liefst ook ietwat comfortabel) openbaar vervoer. Dat ze hoegenaamd geen bonussen hoeven te krijgen wanneer ze in die opdracht slagen, maar veeleer op hun riante loon een fikse malus zouden moeten inleveren wanneer ze daar niét in slagen. Maar dat is eenvoudig en logisch en dus volslagen voorbijgestreefd.

Heden ten dage zijn managers vooral onmisbaar om via fabelachtige bonussen en vergoedingen de bedrijfskas te plunderen, zodat voor de eigenlijke taken – laat staan voor de eigenlijke werknemers – geen geld meer overblijft.

Dus wordt bij de NMBS het materiaal verkocht, de infrastructuur verwaarloosd. Wie de nieuwe, buitenlandse eigenaars zijn van het ‘rollend materiaal’ kan elke oplettende treinreiziger lezen boven de deur van de wagons. En zelfs de weinig oplettende reiziger heeft al vastgesteld hoe snel de infrastrucuur het laat afweten wanneer het regent of vriest, koud of warm wordt – allemaal verschijnselen die zich in dit land zelden of nooit voordoen.

Geen toonbeeld van creativiteit

De bonden dan. Hier heerst pas echt vrijheid, blijheid. En creativiteit, ho maar !

Diezelfde simpele geesten van voorheen denken wellicht nog dat een vakbond bedoeld is om belangen van werknemers te verdedigen tegen overheden of bedrijfsleiders die deze belangen aanvallen. Werknemers verdedigen zich dan door bijvoorbeeld de productie lam te leggen, die immers bedoeld is om winst op te leveren. Nog simpeler uitgedrukt: de bazen pijn doen, niet de klanten.

Bij openbare diensten – en met name bij openbaar vervoer – ziet dat plaatje er helaas heel anders uit. Hier worden de klanten slachtoffer van een staking, niet de bazen. De bittere ironie is dan wel dat de bonden daarmee precies hetzelfde gedrag vertonen als de bazen: de meest kwetsbare speler éérst aanpakken. Een gemakkelijkheidsoplossing natuurlijk; en allesbehalve een toonbeeld van creativiteit.

Neen, dan wisten de bonden in militantere tijden en landen wel beter: daar reden de treinen wel, en mocht je er tijdens ‘actiedagen’ bovendien gratis op. Zo maak je niet alleen het openbaar vervoer (én de bonden) populair; je verhoogt door zo’n “alternatief prijsbeleid” ook de druk op de verantwoordelijke overheid.

Deze redenering is zo evident dat het haast onverklaarbaar wordt waarom de bonden ze hier niet toepassen. Tenzij ze natuurlijk onder ‘prijsbeleid’ vooral de jacht op de ‘B&B-prijs’ verstaan, en daarom doelbewust hun klanten letterlijk de baan op jagen. Zo’n eretitel als ‘vijfde-colonne’ krijg je tenslotte niet zomaar in de schoot geworpen.

Edi Clijsters

@Allen: reageren op deze blog impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus – mod