Laat ik de formatie-ellende even laten voor wat ze is, en proberen de overgang van een verregende zomer naar een hete herfst wat te milderen door naar de aangenamere dingen des levens te kijken. En wàt (afgezien van lijfelijke genoegens allerhande) kan een mens meer genot verschaffen dan… een goed boek ?!
Over zo’n pas verschenen goed boek wil ik het hebben. Wat zeg ik: goed ? Een excellent boek is het geworden. Een vorstelijk boek mag je wel zeggen, zowel naar vorm als naar inhoud. En echt niet alleen omdat het over een koning gaat: Leopold I, de eerste “koning der Belgen”. En dus niét “koning van België”.
Constitutionele monarchie
Dat onderscheid mag anno 2011 weinig meer lijken dan een semantisch aardigheidje, maar in 1831 betekende het een wereld van verschil tussen een constitutionele monarchie en een of ander ‘ancien régime’ waarin koningen nog beweerden (en wellicht zelf geloofden) dat hun heerschappij steunde op goddelijk recht.
Dat verschil was de jonge Leopold von Sachsen-Coburg, weduwnaar van de Britse kroonprinses, niet ontgaan. Grondwettelijke beperkingen van de koninklijke macht, fundamentele liberale vrijheden… dat was niet echt zijn ding. Toen een delegatie van het pas ontstane België (zoals bekend: een staat die ontstaan is door afscheiding, maar daar ongaarne aan herinnerd wordt…) hem de troon kwam aanbieden, aarzelde hij dus.
Pientere Belgen
Want de opstandige Belgen waren wél zo pienter geweest hun grondwettelijke vrijheden vast te leggen vóór ze op zoek gingen naar een koning die zich daarnaar zou moeten schikken. “Vous avez rudement traité la royauté, qui n’était pas là pour se défendre”, liet hij weten. En koos vervolgens toch maar eieren voor zijn geld – pardon, voor het geld van de Belgen, die hem over de streep trokken door de toegezegde dotatie fors te verhogen.
“Toch mag je Leopold geen autocraat noemen”, zei auteur Gita Deneckere (hoogleraar geschiedenis in Gent) bij de voorstelling van het boek, woensdag jl. Hoezeer hij in strikt persoonlijke geschriften ook zijn misprijzen uitte voor het burgerlijke zootje waarmee hij was opgezadeld, als grondwettelijk monarch hield hij zich keurig aan de hem opgedrongen spelregels. Sommige van zijn nakomelingen hadden daar meer moeite mee..
Boeiend en leesbaar
In elk geval zijn het die persoonlijke geschriften die de overweldigende charme uitmaken van dit boek. Gita Deneckere is een van die academici (zoals er helaas te weinig zijn) die de kunst verstaan om tegelijk wetenschappelijk onaanvechtbaar én boeiend en leesbaar te schrijven, en aldus geschiedenis echt tot leven te wekken.
Voor dit boek heeft zij zich jaren lang verdiept in de omvangrijke correspondentie en privé-notities van Leopold I. Daaruit is niét de zoveelste bio (laat staan: hagio-) grafie ontstaan, maar wel een stevig gedocumenteerd portrait intime van een zelfbewuste edelman, niet onverstandig en met onmiskenbaar diplomatiek talent, die vanuit zijn klein-maar-ondernemend koninkrijkje een uitgebreide correspondentie onderhield met tal van verwanten in andere Europese vorstenhuizen. Zo probeerde hij een stabiliserende rol te spelen in het conservatieve Europa dat door het Congres van Wenen was uitgetekend na de definitieve nederlaag van Napoleon.
Enerzijds-anderzijds
Daarom noemt Gita Deneckere in de ondertitel van haar boek Leopold I ‘koning van Europa’. Daarmee roept ze onwillekeurig ( onbedoeld ?? ) een vergelijking op met die andere verstandige conservatief die bijna twee eeuwen later vanuit België de eerste “president van Europa” zou worden.
Want tussen Leopold von Sachsen-Coburg en Herman Van Rompuy bestaat wel degelijk één opvallende parallel. Wie niet gelooft in mythes of heiligenverhalen merkt immers snel hoe beide mannen in werkelijkheid hun positie hebben verworven: doodgewoon omdat alle andere mogelijke kandidaten altijd wel op het veto bleken te stuiten van een of andere belangrijke mogendheid. Zo kunnen kampioenen van het enerzijds-anderzijds tot hoge functies doordringen. Waar ze zich dan vorstelijk kunnen bewegen binnen krijtlijnen die door anderen zijn getrokken.
Gita Deneckere, Leopold I, Antwerpen, Bezige Bij, 2011; 736 blz., 29,90 €
PS. Mochten jongere mensen die met deze blog kennismaken zich afvragen wat dat is, een boek, kunnen zij uitermate nuttige weetjes opsteken uit een magistraal Youtube-filmpje op (onder meer) www.leerestademoda.com (waarvan ook een Franstalige versie bestaat).
@Allen : reageren op deze blog impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus – mod
16/09/2011 om 12:05
Aah, een boek is dus zoiets als het internet, maar dan op papier. Wel jammer dat je niet meer informatie kunt opzoeken terwijl je aan het lezen bent. En ctrl-f om een bepaald hoofdstuk te vinden zit er ook al niet in. Kun je er een berichtje mee sturen naar de auteur voor meer uitleg? Blijkbaar niet… Tja, geef mij dan toch maar het echte werk, het internet, in plaats van zo’n flauw CO2-verbruikend afkooksel genaamd “boek” :p
17/09/2011 om 10:00
@ Wannes Vanderveke
Uw reactie vind ik – sorry – erg flauw. Uw beginzin getuigt van een niet volwassen geest, of beter gezegd een oppervlakkige reactie van een schooljongen die is opgegroeid met de computer en zich het boek herinnert als een stoffig voorwerp opgeslagen in muffe bibliotheken waar hij nooit komt. Het gaat hier over een boek met zin voor nauwkeurigheid geschreven door een zich minutieus dokumenterend vorser. Ik zou graag dit boek lezen ofwel ergens op vakantie, in de schaduw van een boom in een zonnig landschap, of bij het haardvuur gezellig binnen de komende herfst of winter. Een boek geeft me dat intieme en het aangename wat ik nooit terugvind op mijn computerscherm. Al die gemakzuchtige google-opzoekenden hebben totaal de voeling verloren met het rijke geschiedkundig verleden, dat sinds de oudheid werd neergepend, gebeiteld of gedrukt.
21/09/2011 om 11:32
Boek/internet = trappist/heineken
22/09/2011 om 00:21
I guess that to receive the mortgage loans from banks you should present a firm reason. However, one time I’ve got a secured loan, because I was willing to buy a bike.